Các nguyên nhân chính gây nên lão hóa da

Lão hóa da là một quá trình tự nhiên của cơ thể, thường bắt đầu âm thầm từ tuổi 25 và biểu hiện rõ rệt hơn sau tuổi 30. Quá trình này tác động sâu sắc đến cả cấu trúc bên trong da lẫn diện mạo bên ngoài. Vậy tác nhân gây nên lão hóa da là gì? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây nhé! 

1. Các nguyên nhân chính gây nên lão hóa da

Ánh nắng mặt trời (Tia UV)

Đây là kẻ thù số 1 gây ra khoảng 80% dấu hiệu lão hóa da sớm. Tia UVA có bước sóng dài, âm thầm xuyên qua mây, kính cửa sổ, kính ô tô và đi sâu vào tầng trung bì của da. Nó chính là tác nhân bẻ gãy các sợi collagen và elastin. Khi "bộ khung" này bị sập, da sẽ mất độ đàn hồi, hình thành nếp nhăn sâu và chảy xệ. UVA hoạt động mạnh quanh năm, bất kể trời nắng hay mưa, mùa đông hay mùa hè.

Ngoài ra, tia UVB trong ánh nắng mặt trời có bước sóng ngắn hơn, chỉ tác động đến lớp biểu bì (bề mặt da). Nhưng nó cũng là thủ phạm gây bỏng nắng, kích thích các tế bào melanocyte sản sinh ra melanin ồ ạt để bảo vệ da, dẫn đến tình trạng da bị đen sạm, nám, tàn nhang và đốm nâu. UVB cũng là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư da.

Ô nhiễm môi trường

Khói bụi, bụi mịn (PM2.5) và các hóa chất độc hại tạo ra các gốc tự do làm đứt gãy sợi collagen và gây viêm da mãn tính.

Khói bụi liên tục kích thích hệ miễn dịch của da, gây ra tình trạng viêm âm ỉ mà mắt thường khó thấy. Tình trạng viêm mãn tính này làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, khiến da trở nên nhạy cảm hơn, dễ nổi mụn, mẩn đỏ và làm tăng sắc tố (gây sạm nám) sau viêm.

Ngoài ra, bụi bẩn trộn lẫn với dầu thừa trên da tạo thành một lớp "keo" cứng đầu làm bít tắc lỗ chân lông. Lâu ngày, điều này không chỉ gây mụn mà còn làm thành lỗ chân lông bị kéo giãn ra, mất đi khả năng co giãn và trông to hơn rõ rệt. 

Thuốc lá, đường

Khi bạn ăn quá nhiều đồ ngọt (trà sữa, bánh kẹo, nước ngọt) hoặc tinh bột tinh chế, lượng đường dư thừa trong máu sẽ tự do gắn chặt vào các phân tử protein (chủ yếu là collagen và elastin). Quá trình này tạo ra các phân tử có hại mới gọi là AGEs (Advanced Glycation End-products). AGEs làm cho các sợi collagen và elastin – vốn dĩ đang dẻo dai, đàn hồi – trở nên cứng đờ, giòn và cực kỳ dễ gãy. Làn da bị "hóa đường" sẽ mất đi độ nảy, xuất hiện các nếp nhăn sâu, da chảy xệ và bề mặt da trở nên xỉn màu, chuyển sang tông vàng xám thiếu sức sống.

Bất kể là hút thuốc chủ động hay hít phải khói thuốc thụ động (second-hand smoke), tác hại lên da đều kinh khủng như nhau do chất nicotine và hàng ngàn hóa chất độc hại. Nicotine làm các mạch máu co lại, làm giảm lưu lượng máu đến nuôi da. Da bị bỏ đói, thiếu oxy và các dưỡng chất thiết yếu (như Vitamin A), khiến da có màu xám tái đặc trưng của người hút thuốc. Khói thuốc phá hủy lượng Vitamin C trong cơ thể – chất xúc tác bắt buộc để sản sinh collagen. Không có Vitamin C, da không thể tự tái tạo.

Thiếu ngủ

Giấc ngủ chính là "mỹ phẩm dưỡng da" tự nhiên, hiệu quả và rẻ tiền nhất. Nhiều người đổ rất nhiều tiền vào các loại kem dưỡng ban đêm đắt đỏ, nhưng lại thức đến 1-2 giờ sáng, điều này vô tình đã triệt tiêu hết công dụng của mỹ phẩm. Ban đêm là lúc da tái tạo. Thiếu ngủ khiến quá trình này bị gián đoạn, làm da xỉn màu và quầng thâm.

Thiếu ngủ khiến cơ thể rơi vào trạng thái stress sinh học và tiết ra nhiều Cortisol. Cortisol cao sẽ trực tiếp phá hủy cấu trúc collagen, làm da mất đi độ săn chắc. Cortisol cũng kích thích các tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn, đó là lý do vì sao sau một đêm thức trắng, sáng hôm sau bạn thường thấy mặt mình đổ đầy dầu nhưng sờ vào lại thấy khô ráp, thậm chí dễ bị nổi mụn.

Sự sụt giảm collagen và Elastin

Càng lớn tuổi, khả năng sản sinh các protein này càng giảm (trung bình giảm 1% mỗi năm sau 25 tuổi).

Không chỉ giảm về số lượng (mỗi năm mất 1%), mà chất lượng các sợi Collagen còn lại cũng bị suy thoái. Chúng bị giãn ra, xơ cứng và đứt gãy. Bộ khung đỡ dẻo dai bên dưới da sụp đổ. Da mất đi độ dày dặn, các vùng da bắt đầu bị lõm xuống, hình thành nên các nếp nhăn tĩnh (như rãnh cười, nếp nhăn trán) và khiến gương mặt mất đi độ đầy đặn của tuổi trẻ.

Elastin là thứ giúp da bạn "bật nảy" trở lại vị trí cũ sau khi bạn cười, nói, khóc hay nhéo vào da. Khi Elastin bị tàn phá khiến da mất đi khả năng đàn hồi. Da bắt đầu bị chảy xệ xuống theo chiều trọng lực, rõ nhất là ở vùng má và đường viền hàm.

Gốc tự do

Các gốc tự do sinh ra từ quá trình chuyển hóa tự nhiên trong cơ thể tấn công các tế bào khỏe mạnh. Quá trình chuyển hóa tự nhiên (như hít thở, tiêu hóa thức ăn) vốn dĩ đã sinh ra gốc tự do. Tuy nhiên, khi kết hợp với các yếu tố ngoại cảnh như: Tia UV, khói bụi PM2.5, khói thuốc lá, lượng gốc tự do sẽ bùng nổ vượt quá tầm kiểm soát của cơ thể và tấn công trực tiếp vào màng tế bào, sợi collagen, elastin và DNA của tế bào.

• Màng tế bào: Làm suy yếu hàng rào bảo vệ da, khiến da mất nước, khô cằn và dễ bị kích ứng.
• Sợi Collagen và Elastin: Gốc tự do kích hoạt các enzyme phân hủy protein (MMPs), chặt đứt các sợi collagen và elastin dẻo dai, khiến da mất độ đàn hồi, chùng nhão và hình thành nếp nhăn.
• DNA của tế bào: Đây là điều nguy hiểm nhất. Khi DNA bị tổn thương, tế bào da không thể tái tạo chuẩn xác được nữa, dẫn đến việc sản sinh hắc tố melanin vô tội vạ (gây sạm nám) và nguy cơ cao nhất là gây đột biến tế bào (ung thư da).

2. Dấu hiệu của lão hóa da

Vết chân chim

Các nếp nhăn hình thành ở đuôi mắt khi cười hoặc nheo mắt, lâu dần biến thành nếp nhăn tĩnh (xuất hiện cả khi cơ mặt thả lỏng). Vùng da quanh mắt là vùng da mỏng nhất trên cơ thể (chỉ bằng khoảng 1/4 da các vùng khác), lại có rất ít tuyến dầu nên rất dễ bị khô. Khi collagen và elastin sụt giảm, cộng với tần suất chuyển động liên tục của cơ mắt (chớp mắt khoảng 10.000 lần/ngày, cười, nheo mắt do ánh nắng), cấu trúc da tại đây sẽ bị bẻ gãy đầu tiên, tạo thành các vết chân chim.

Quầng thâm

Vùng da dưới mắt bị tối màu, có thể đi kèm bọng mắt khiến gương mặt trông mệt mỏi, hốc hác. Càng lớn tuổi, lớp da và lớp mỡ dưới mắt càng bị bào mỏng đi, làm lộ rõ các mạch máu sẫm màu bên dưới. Ngoài ra, sự suy giảm tuần hoàn máu và hệ bạch huyết do tuổi tác (hoặc do thiếu ngủ, stress) khiến máu bị ứ đọng, tạo nên sắc tố xanh tím. Tình trạng tăng sắc tố do tia UV cũng góp phần làm vùng da này sạm đi.

Đốm nâu / Đốm tối màu 

Các đốm phẳng, màu nâu, xám hoặc đen, thường xuất hiện ở các vùng da phơi ra ánh nắng nhiều nhất như gò má, trán, mu bàn tay. Đây là hậu quả trực tiếp của hiện tượng lão hóa do ánh sáng. Khi tiếp xúc với tia UV trong nhiều năm, các tế bào hắc tố (melanocyte) bị kích thích quá mức và sản sinh melanin vô tội vạ để bảo vệ da. Ở tuổi trẻ, da tự đào thải được, nhưng khi lớn tuổi, chu kỳ thay da chậm lại khiến các hạt melanin này bị tích tụ, dính chặt lại với nhau tạo thành các đốm đồi mồi, tàn nhang cứng đầu.

Rãnh cười / Nếp nhăn khóe mũi, miệng

Hai đường lằn chạy dọc từ hai bên cánh mũi xuống khóe miệng. Khi rãnh này hằn sâu, nó sẽ khiến gương mặt trông có vẻ nghiêm nghị, buồn bã hoặc già đi trông thấy. Đây là biểu hiện của sự lão hóa tầng sâu. Khi bước sang tuổi trung niên, các túi mỡ tự nhiên ở vùng má bị teo ngót và sụt giảm thể tích, kết hợp với collagen nâng đỡ da bị lỏng lẻo. Dưới tác động của trọng lực, toàn bộ vùng da má sẽ bị chảy xệ và đổ dồn về phía trước, "sụp" xuống ngay tại vùng cơ quanh miệng, tạo thành rãnh cười sâu và rõ rệt.

3. Giải pháp giúp ngăn ngừa quá trình lão hóa da

Để ngăn ngừa và làm chậm quá trình lão hóa da một cách hiệu quả nhất, chúng ta cần một chiến lược toàn diện: Bảo vệ từ bên ngoài, nuôi dưỡng từ bên trong và thói quen sinh hoạt khoa học. 

Giải pháp từ bên ngoài (Chăm sóc da khoa học)

Luôn luôn chống nắng phổ rộng

Như bạn đã biết tia UV chiếm 80% nguyên nhân gây lão hóa, vì vậy chống nắng là bước bắt buộc:

• Sử dụng kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 đến 50 và PA++++ (hoặc Broad Spectrum/phổ rộng) để chặn được cả tia UVA và UVB.
• Thoa kem chống nắng mỗi ngày, kể cả khi trời mưa hay ngồi trong văn phòng. Nếu hoạt động ngoài trời, hãy thoa lại sau mỗi 2 giờ.

Sử dụng các hoạt chất "vàng" chống lão hóa trong quy trình Skincare

Dưỡng da hàng ngày bằng cách bổ sung các thành phần sau:

• Chất chống oxy hóa (Ban ngày): Thoa Vitamin C, Niacinamide hoặc Resveratrol trước kem chống nắng để trung hòa các gốc tự do từ ô nhiễm môi trường và khói bụi.
• Hoạt chất kích thích tăng sinh Collagen (Ban đêm): Dùng Retinol (hoặc các dẫn xuất khác của Retinoids) và Peptides. Đây là những thành phần hiếm hoi được khoa học chứng minh có khả năng thúc đẩy da sản sinh collagen mới, làm mờ vết chân chim và rãnh cười.
• Cấp ẩm sâu: Sử dụng Hyaluronic Acid (HA), Ceramides để củng cố hàng rào bảo vệ da, giữ cho da luôn ngậm nước, hạn chế nếp nhăn do khô da.

Làm sạch sâu nhưng dịu nhẹ

• Áp dụng phương pháp Double Cleansing (Tẩy trang và Sữa rửa mặt) vào buổi tối để loại bỏ hoàn toàn bụi mịn PM2.5, dầu thừa và kem chống nắng bám trên da.
• Tránh các loại sữa rửa mặt có chất tẩy rửa quá mạnh làm mất đi lớp dầu tự nhiên của da.

Giải pháp từ bên trong (Chế độ ăn uống & Sinh hoạt)

Cắt giảm đường và tinh bột tinh chế

• Hạn chế tối đa trà sữa, bánh kẹo, nước ngọt để ngăn chặn quá trình Glycation (Hóa đường) làm đứt gãy collagen.
• Thay bằng các loại đường phức hợp như khoai lang, yến mạch, gạo lứt.

Tăng cường thực phẩm giàu chất chống oxy hóa

• Bổ sung các loại quả mọng (việt quất, dâu tây, mâm xôi), các loại rau lá xanh đậm (bó xôi, cải xoăn), cà chua (giàu Lycopene giúp chống nắng nội sinh) và trà xanh.
• Ăn các thực phẩm giàu Axit béo Omega-3 (cá hồi, hạt chia, quả óc chó) để nuôi dưỡng màng tế bào da khỏe mạnh.

Ngủ đủ giấc và Ngủ đúng giờ

• Duy trì giấc ngủ từ 7 - 8 tiếng/ngày và cố gắng ngủ trước 23h để kích hoạt tối đa Hormone tăng trưởng HGH sửa chữa da.
• Nên nằm ngửa khi ngủ để tránh lực ép của gối lên da mặt, nguyên nhân hình thành các nếp nhăn cơ học theo thời gian.

Tránh xa khói thuốc lá và Hạn chế đồ uống có cồn

• Ngừng hút thuốc và hạn chế tối đa việc hít phải khói thuốc thụ động để bảo vệ các mạch máu dưới da.
• Rượu bia làm cơ thể và làn da bị mất nước nghiêm trọng, khiến các nếp nhăn lộ rõ hơn.

Chống lão hóa là một hành trình bền bỉ, không phải là ngày một ngày 2. Việc bạn kiên trì sử dụng kem chống nắng và ngủ sớm từ tuổi 25 sẽ mang lại kết quả rõ rệt sau 5 hay 10 năm nữa, giúp bạn giữ được làn da trẻ hơn rất nhiều so với tuổi thật. Chúc bạn thành công!